زنجیره انتقال شپش تنها با «درمان دسته‌جمعی و هم‌زمان» قطع می‌شود
آلودگی به شپش سر (پدیکولوز) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های انگلی است که اگرچه در تمامی گروه‌های سنی مشاهده می‌شود، اما میزان شیوع آن در کودکان به‌ویژه دانش‌آموزان دختر بیشتر است. مسئول واحد سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس مرکز بهداشت استان کرمانشاه ضمن تشریح راه‌های انتقال و نشانه‌های این آلودگی، بر ضرورت همکاری خانواده‌ها و مدارس و پرهیز از درمان‌های خودسرانه تاکید کرد.
به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، سرکار خانم الهه صادقی، مسئول واحد سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس مرکز بهداشت استان، با اشاره به آغاز فصل فعالیت مدارس و اهمیت مراقبت‌های بهداشتی دانش‌آموزان اظهار داشت: پدیکولوز سر نوعی آلودگی انگلی است که انگل مولد آن از خون انسان تغذیه می‌کند. این عارضه با وجود شیوع بالا، با تشخیص به‌موقع، رعایت اصول بهداشتی و درمان صحیح به‌سادگی قابل کنترل و درمان است.
🔍 راه‌های انتقال شپش سر
صادقی راه‌های انتشار این انگل را به دو دسته تقسیم کرد:
انتقال مستقیم (مهم‌ترین راه): تماس نزدیک و مستقیم مو و سر افراد با یکدیگر.
انتقال غیرمستقیم: استفاده مشترک یا تماس با وسایل آلوده نظیر حوله، شانه، برس، کلاه، روسری، مقنعه، چادر نماز، متکا، لباس‌های خواب، صندلی سالن‌های اجتماعات، کلاس‌های درس، وسایل نقلیه عمومی، کمدهای لباس، حمام‌های عمومی و رختکن استخرها.
> نکته بسیار مهم: شپش سر قابلیت پرواز یا جهش ندارد؛ اما در هنگام ورزش، بازی و فعالیت بدنی، به دلیل ایجاد گرما و تعریق، شپش تن لباس را ترک کرده و می‌تواند افراد و دانش‌آموزان همجوار را آلوده سازد. برای یافتن آلودگی به شپش تن نیز باید درز و چین‌های لباس‌ها به دقت بررسی شوند.
📋 نشانه‌های تشخیصی و عوارض آن
مسئول واحد سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس مرکز بهداشت استان، خارش شدید پوست سر (به‌ویژه در نواحی پشت گوش و پس‌سر)، مشاهده شپش زنده یا «رشک» (تخم شپش) چسبیده به ساقه مو، و ایجاد خراش و قرمزی پوست را از مهم‌ترین نشانه‌های این آلودگی برشمرد و افزود: مهم‌ترین عارضه بالینی و روانی شپش، خارش مداوم است که فرد را کلافه، خسته و بی‌خواب می‌سازد؛ مسئله‌ای که به‌ویژه در دانش‌آموزان می‌تواند تمرکز آن‌ها را کاهش داده و از علل پنهان افت تحصیلی به شمار رود.
اصل طلایی پیشگیری و درمان: «اقدام هم‌زمان»
وی با تاکید بر اینکه رعایت بهداشت فردی نقش اصلی را در پیشگیری ایفا می‌کند، تصریح کرد: درمان فردی در مقابله با شپش کارایی لازم را ندارد؛ چرا که فرد درمان‌شده در صورت مجاورت با فرد آلوده، بلافاصله مجدداً مبتلا می‌شود. بنابراین، بررسی و درمان هم‌زمان کلیه اعضای خانواده و اطرافیان فرد آلوده و رفع آلودگی از لوازم و وسایل مورد استفاده، شرط اصلی ریشه‌کنی است.
◾️ اصول درمان و مبارزه با آلودگی
▪️ استفاده از شامپو یا لوسیون ضدشپش استاندارد مطابق با دستورالعمل پزشک یا مراکز بهداشتی.
▪️شانه‌کردن دقیق موهای مرطوب با استفاده از «شانه دندانه‌ریز مخصوص» برای خارج کردن فیزیکی شپش‌ها و رشک‌ها.
▪️ کوتاه‌کردن موها (اگرچه کوتاه کردن خود‌به‌خود درمان‌کننده نیست، اما فرآیند شانه کردن و رشک‌زدایی را بسیار آسان‌تر می‌کند).
▪️ بررسی دقیق اعضای خانواده و درمان هم‌زمان افراد دارای آلودگی فعال.
▪️ شست‌وشوی لباس‌ها، روبالشی و ملحفه‌های استفاده‌شده در دو روز پیش از شروع درمان با آب گرم (حداقل ۶۰ درجه سانتی‌گراد) و خشک‌کردن با حرارت مناسب.
▪️ قرار دادن وسایل غیرقابل شست‌وشو در کیسه‌های پلاستیکی دربسته به مدت دو هفته.
هشدار مهم بهداشتی مرکز بهداشت استان: استفاده از هرگونه سموم کشاورزی و خانگی، نفتالین، نفت، بنزین و روش‌های غیرعلمی این‌چنینی برای درمان شپش اکیداً ممنوع بوده و خطرات جبران‌ناپذیری برای سلامتی پوست و دستگاه تنفسی به همراه دارد. خانواده‌های محترم در صورت مشاهده علائم، می‌توانند جهت دریافت راهنمایی و اقلام دارویی استاندارد به پایگاه‌ها و خانه‌های بهداشت محل سکونت خود مراجعه نمایند.