سلامت کودکان

تاریخچه:
دردفتر سلامت خانواده و جمعیت، برنامه های کنترل بیماریهای اسهالی از سال 1363 و حاد تنفسی ازسال 1368 و ترویج تغذیه باشیرمادر از سال 70 به اجرا در آمده است و از سال 1376 با شکل گیری اداره کودکان، برنامه های فوق به علاوه برنامه نوزادان بعنوان زیر مجموعه اداره کودکان اجرا می شود که همزمان باکشور ، برنامه های فوق در استان نیز به اجرا درآمده است .
علیرغم اجرای برنامه کودکان طی سالهای متمادی ، هنوز تا رسیدن به میزانهای مطلوب سلامت کودکان ، فاصله بسیار است . اغلب کودکان زیر 5 سال دارای علائم و نشانه های چند بیماری با هم هستند وتصمیم گیری برای درمان بیماری آنان بسیار دشوار است ویا برخی، وقتی مراجعه می کنند که بیماری آنان پیشرفت کرده است . بسیاری ازمادران روش صحیح تغذیه کودک خود را نمی دانند، بعلاوه کارکنان بهداشتی شاغل در شبکه های بهداشت و درمان کشور درخصوص تشخیص و درمان بیماریهای شایع دوران کودکی همچون بیماریهای اسهالی ، عفونتهای حاد تنفسی و تغذیه کودکان دارای تجربه ودانش کافی اند اما به دلایلی چند کیفیت خدمات تا حد مطلوب فاصله داشت از جمله :
اغلب آنان درزمینه استفاده از راهنماهای اختصاصی واستاندارد جداگانه درهر مورد آموزش دیده اند ، لیکن هریک از این راهنماها به شکلی بیمارگر به بیماری کودک می نگریست و ابزار مناسبی برای مراقبت از کودک مبتلا به یک بیماری و یا چند  بیماری را دراختیار کارکنان نمی گذاشت . از سوی دیگر ارتباطات زمینه ای واصلی بین حالتهای مختلف بیماریها در راهنماها نیامده بود وغالباً از دیده پنهان می ماند ، مثلاً اسهالهای مکرر سبب سوء تغذیه می شد و سوء تغذیه را تشدید می کرد . همچنین دستورالعملهای استاندارد برای تشخیص و درمان بیماریهای شایع دوران کودکی فاقد نشانه های خطر برای همه موارد بودند که این امر سبب نادیده گرفتن بیماریهای وخیم می شد .
مطالعات متعدد نشان داده است که با ارتقاء کیفیت خدمات بهداشتی و مشارکت بیشتر خانواده ها میتوان سطح سلامت کودکان را ارتقاء داده واز میزان مرگ ومیر آنان کاست به این منظور استراتژی های جدیدی تحت عنوان مراقبتهای ادغام یافته ناخوشی های اطفال ( مانا ) ومراقبتهای ادغام یافته کودک سالم  توسط اداره کودکان وزارت بهداشت مطرح شد که برنامه های مختلف را با یکدیگر ترکیب نموده ومهمترین  و شایعترین علل مراجعه و مرگ ومیر کودکان را دربرگرفته ، تشخیص و درمان صحیح بیماریها را براساس نشانه های موجود امکان پذیر می سازد .
با توجه به این که بیش از 15 سال از اجرای برنامه مراقبت های ادغام یافته سلامت کودکان ( کودک سالم و مانا) در کشور می گذرد، اعضای کمیته کشوری، با کسب نظر از اساتید دانشگاههای علوم پزشکی کشور و بر مبنای شواهد علمی و اجرایی و جدیدترین مستندات و آخرین رفرنس های طب کودکان  اقدام به باز نگری بسته های خدمتی موجود نموده و بسته های جدید را تدوین نمودند که مقرر است از سال 96 دریک شهرستان از دانشگاههای کشور به صورت پایلوت اجرا و سپس در نیمه دوم سال به کلیه شهرستانها تعمیم داده شود.
لازم به ذکر است که استراتژی مانا از سال 1381 بصورت پایلوت درشهرستان سنقر و درسال 1382 درکلیه شهرستانهای تابعه استان ( 12 شهرستان وقت ) به اجراء درآمده است. استراتژی کودک سالم نیز در سال 1384 در شهرستانهای سنقر و کنگاور و در سال 1386 در کلیه شهرستانهای تابعه و برنامه ترویج تغذیه با شیر مادر از  سال 1372 به بعد  در سطح استان اجرا گردیده است. 
برنامه نظام مراقبت مرگ کودکان 1 تا 59 ماهه از سال 1386 توسط اداره سلامت کودکان با هدف کاهش مرگ ومیر کودکان از طریق بررسی تاریخچه مرگ کودکان و شناخت عوامل موثر در مرگ و میر کودکان و طراحی مداخله مناسب تدوین گردید. در این برنامه برای تمامی موارد مرگ گزارش شده کودکان 59-1 ماهه ، پرسشنامه بررسی مرگ تکمیل و در کمیته های کاهش مرگ و میر کودکان در بیمارستان، شهرستان و دانشگاه بررسی شود، تا با توجه به علت فوت، راهکارهای مناسب برای پیشگیری از بروز موارد مشابه ارائه گردد.
رسالت:
برنامه کودکان جزو اصولی ترین برنامه های بهداشتی بوده و هدف آن تامین ، حفظ و ارتقاء سطح سلامت کودکان ، کاهش بار بیماریها و میزان مرگ ومیر و بهبود تغذیه آنان از طریق ارائه خدمات بهداشتی درمانی است .
چشم انداز:
کاهش مرگ و میر نوزادان به کمتر از 7 در هزار تولد زنده و کاهش مرگ و میر کودکان 59-1 ماهه به کمتر از 10 در هزار تولد زنده تا پایان برنامه ششم توسعه
هدف کلی:
افزایش امید به زندگی
اهداف کمی:
1- کاهش میزان مرگ ومیرکودکان زیر 5 سال
2- ارتقای شاخص توسعه کودکان
3- افزایش کودکانی که در بدو ورود به مدرسه درجه تکاملی مطلوب دارند
استراتژیها :
1- آموزش وتبلیغات
2- بهبود فرایندهای خدمتی مرتبط
3- تقویت زیرساخت مورد نیاز برنامه ها
4- بهبود منابع ( تجهیزات ، نیروی انسانی ، فضای فیزیکی ، و... )
5- تقویت سیستم ارجاع ، پایش و ارزشیابی 
6- بهبود فرایند ثبت وگزارش دهی آمار
7- ارتقاء توانمندی حرفه ای کارشناسان سطوح مختلف
8- جلب همکاری درون ، برون وبین بخشی
برنامه های کودکان :
1) برنامه ترویج تغذیه با شیرمادر
2) برنامه کودک سالم (w.c.c) 
3) برنامه کودک بیمار ( مانا )
4) برنامه نظام مراقبت مرگ کودکان 59- 1 ماهه (خارج بیمارستانی)
معرفی برنامه های کودکان :
الف) برنامه ترویج تغذیه با شیرمادر:
برنامه شیرمادرجزو اصولی ترین برنامه های بهداشتی بوده و یکی از 4 استراتژی اتخاذ شده توسط یونیسف که به انقلاب سلامتی کودکان منجر شده است، برنامه تغذیه کودک با شیر مادر است که هدف آن ،تامین  حفظ و ارتقاء سطح سلامت کودکان، کاهش بار بیماریها و میزان مرگ ومیر و بهبود تغذیه آنان از طریق ارائه خدمات بهداشتی درمانی است این برنامه ازسال1372 دراستان به اجرا درآمده است.
ب) برنامه کودک سالم: (w.c.c) 
برنامه مراقبت کودک سالم به دنبال یافتن راهی برای جدا کردن کودکان سالم از کودکان به ظاهر سالم یا مستعد بیماری است که هنوز نشانه های بیماری درآنها مستقر نشده است در حقیقت هدف این برنامه طراحی و اجرای نظام غربالگری استاندارد مراقبت کودکان صفر تا 6 سال می باشد. راهنمای مراقبت ادغام یافته کودک سالم برای دو سطح پزشک و غیرپزشک به اجرا درآمده است. این برنامه از سال 1384 اجرا گردیده است.
ج) برنامه کودک بیمار ( مانا ):
برنامه مراقبتهای ادغام یافته ناخوشیهای اطفال ( مانا) ، بر اساس مهمترین و شایع ترین علل مراجعه و مرگ و میر کودکان زیر 5 سال بیمار،  تدوین شده است و نه فقط به بیماری کودک، بلکه به تمامیت سلامت کودک می نگرد. این برنامه  تشخیص و درمان صحیح بیماریها را بر اساس نشانه های موجود امکان پذیر می سازد و حاوی اصول راهنما برای آموزش به مادران است تا بر اساس آن، خانواده ها در بهبودی کودک خود مشارکت نموده وبا اجرای صحیح اقدامات پیشگیری از جمله تغذیه صحیح کودک، انجام بموقع واکسیناسیون ... از ابتلا ویا شدت بیماری کودک، جلوگیری کنند. مانا یک استراتژی است نه یک برنامه بطوریکه برنامه های موجود مراقبت از کودکان زیر 5 سال را هماهنگ نموده و با این هماهنگی ، کیفیت ارائه خدمات را افزایش داده و اثر بخشی مراقبتها را بالا می برد و هزینه های خدمات را کاهش می دهد. راهنمای مراقبت ادغام یافته کودک بیماربرای دو سطح پزشک و غیر پزشک به اجرا در آمده است.
د) برنامه نظام مراقبت مرگ کودکان 59- 1 ماهه (خارج بیمارستانی) :
در این برنامه، مرگ کودکان در قالب یک نظام مراقبت انجام پذیرد به طوری که تاریخچه مرگ کودک از نظر، دریافت مراقبتهای کودکی ،خدمات اورژانس بین راهی و پیش بیمارستانی،خدمات اورژانس بیمارستانی و خدمات بیمارستانی را از نظر کیفیت، کمیت و سهولت دسترسی بررسی می شود. این نظام با هدف کاهش میزان مرگ ومیر کودکان 59- 1 ماهه، از طریق کشف مسیری که هر کودک تا زمان مرگ طی کرده و شناسایی عوامل قابل اجتناب در هر مرگ و طراحی مداخله،  به منظور حل مشکلات و جلوگیری از وقوع مرگ های مشابه اجرا می گردد.
وظایف:
1- برنامه ریزی عملیاتی سالیانه 
2- سازماندهی ( نیروی انسانی ، تجهیزات ، بودجه و...) 
3- هماهنگی ( درون بخش و بین بخشی )
4- پایش و نظارت ( بر اساس چک لیست مدون کیفی- کمی ) 
5- گزارش گیری و گزارش دهی و مدیریت داده ها وارزشیابی آن
6- آموزش و اطلاع رسانی ( بر مبنای نیاز سنجی آموزشی دوره ای )
7- پشتیبانی وحمایت ( براساس نیازها ومشکلات)